М. ШАЯХМЕТОВТЫҢ «ҮНСІЗ ДАЛА» ДЕРЕКТІ ПОВЕСІНДЕГІ МАҚАЛ-МӘТЕЛДЕР — ДАЛАНЫҢ ҮНІ РЕТІНДЕ: АУДАРМА ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
##plugins.pubIds.doi.readerDisplayName##:
https://doi.org/10.48371/PHILS.2026.1.80.029Кілт сөздер:
қазақ мақалдары, нақыл сөздер, этномәдени контекст, халық даналығы, көркем мәтін, мәдениетаралық коммуникация, ұлттық болмыс, аударма стратегиясыАннотация
Бұл зерттеуде Мұхамед Шаяхметовтің «Үнсіз дала» деректі повесіндегі қазақ мақал-мәтелдерінің рөлі талданады. Бұл өзектілік фольклорлық элементтерді қазақ халқының ұлттық менталитетінің, тарихи жадының және мәдени болмысының көрінісі ретінде, әсіресе қуғын-сүргін, ассимиляция және мәдени трансформация жағдайында түсіну қажеттілігінен туындайды.
Бұл зерттеудің жаңашылдығы мақал-мәтелдердің деректі повесінің көркемдік құрылымындағы қызметтерін жан-жақты талдап, олардың қазақ және ағылшын тілдеріне аударылу ерекшеліктерін сараптауында. Зерттеуде мақал-мәтелдер шығарманың көркемдік-идеялық мазмұнының ажырамас элементі ретінде атап өтіледі.
Бұл зерттеу жұмысының мақсаты – «Үнсіз дала» деректі повесіндегі қазақ мақал-мәтелдерінің көркемдік-семантикалық қызметтерін анықтау, сонымен қатар бұл мақал-мәтелдерді басқа тілдерге аударудың лингвомәдени және аудармалық аспектілерін талдау.
Зерттеуде мәтіндік, контекстік және салыстырмалы талдау, сондай-ақ лингвомәдени және аударма тәсілдерінің элементтері қолданылды.
Зерттеудің теориялық құндылығы фольклордың деректі әдебиеттегі рөлін терең түсінуінде. Оның практикалық маңыздылығы нәтижелерді көркем мәтіндерді зерттеуде, мәдениетаралық қарым-қатынаста, қазақ фразеологиялық бірліктерін аударуда әлеуетті қолдануда жатыр.
Повестегі мақал-мәтелдер тек сәндік-стильдік қызмет атқарып қана қоймай, сонымен қатар мінездеме, оқиғаға авторлық баға беру, композициялық үйлесімділік, халық даналығын білдіру құралы қызметін атқаратыны анықталды. Қазақ мақал-мәтелдерін аударудағы лексикалық, семантикалық және мәдени қиындықтар да айқындалып, көптілді ортада оларды түсіндіруде мәдени контексттің маңыздылығын көрсетті.
