АБАЙ ҚҰНАНБАЕВТЫҢ “ҚАРА СӨЗДЕРІНДЕГІ” ИДИОМАЛАРДЫ АУДАРУ СТРАТЕГИЯЛАРЫ: ТҮРІК, ОРЫС ЖӘНЕ АҒЫЛШЫН ТІЛДЕРІНДЕГІ ТУРА ЖӘНЕ САТЫЛЫ АУДАРМА ТӘСІЛДЕРІ
##plugins.pubIds.doi.readerDisplayName##:
https://doi.org/10.48371/PHILS.2026.2.81.037Кілт сөздер:
Абай Құнанбаев, Қара Сөздер, аударма стратегиялары, идиомалардың аудармасы, түрік тілі, орыс тілі, ағылшын тілі, (сатылы) тура аудармаАннотация
Бұл мақалада Абай Құнанбаевтың Қара сөздерінің түрік, орыс және ағылшын тілдеріндегі аудармаларында мәдени құндылықтарды бейнелейтін жануар бейнесіне негізделген және бейнелі идиоматикалық сөз тіркестерінің аудармасының кешенді талдауы ұсынылған. Бұл зерттеудің өзектілігі фразеологиялық бірліктердің тек белгілі бір семантиканы білдіру үшін ғана емес, сонымен қатар ұлттың ұлттық дүниетанымының, мәдени кодының және құндылықтар жүйесінің тасымалдаушысы ретінде де қызмет ететіндігінде. Оларды аудару семантикалық дәлдікті және сонымен бірге стильдік экспрессивтілікті сақтау үшін күрделі жұмысты қажет етеді, бұл әсіресе мәтіннің көркемдік және философиялық мазмұнын жеткізу кезінде маңызды.
Зерттеудің негізгі мақсаты - түпнұсқа идиомалардың семантикалық, прагматикалық және экспрессивті ерекшеліктерін анықтау және салыстырмалы талдау негізінде тікелей аудармада (түрік және орыс тілдерінде) және сатылы аудармада (ағылшын тілінде) аударма стратегияларының үлгілері мен принциптерін анықтау. Зерттеу семантикалық трансформациялардың, стилистикалық өзгерістердің және мәдени бейімделудің егжей-тегжейлі талдауын қамтиды, бұл бізге нақты аударма стратегиясын таңдауға тілдік және мәдени жақындықтың әсерін анықтауға мүмкіндік береді. Жұмыстың негізгі тезисі - аударма стратегиясын таңдау тек тілдердің генеалогиялық туыстық байланысымен ғана емес, сонымен қатар мәдени жақындығымен, сондай-ақ аударманың тікелей немесе сатылы сипатымен де анықталады.
Зерттеудің әдіснамалық негізі - Мария Лабарта Постиго ұсынған идиомаларды аудару стратегияларын салыстырмалы талдау мен жіктеуге негізделеді. Түпнұсқа және аударылған мәтіндер семантикалық, құрылымдық және стилистикалық деңгейде зерттеледі, бұл идиомаларды аударудың ерекшеліктерін анықтауға және қолданылған стратегиялардың тиімділігін бағалауға мүмкіндік береді.
Зерттеу нәтижелері түрік, орыс және ағылшын аудармаларында «эксплицитті мағына» стратегиясының басым қолданылатынын көрсетеді, ал «жартылай баламалылық» стратегиясы негізінен түрік және орыс нұсқаларында байқалады. Ал «толық баламалылық» және «түсіріп қалдыру» стратегиялары талданған мысалдардың ешқайсысында кездеспейді. Жұмыстың ғылыми маңыздылығы идиомаларды аударудың мәдени және прагматикалық аспектілерін нақтылау мен жүйелеуде, ал практикалық маңыздылығы көркемдік ауысу кезінде ұлттық сипатты, экспрессивтілікті және стилистикалық экспрессивтілікті сақтауға бағытталған әдіснамалық ұсыныстарды әзірлеуде көрінеді, бұл қолданбалы лингвистика және аударма саласындағы аудармашылар, мұғалімдер және зерттеушілер үшін пайдалы болуы мүмкін.
