ҚАЗАҚ–ОРЫС–АҒЫЛШЫН БИЛИНГВТЕРІНІҢ СӨЙЛЕУ ТӘЖІРИБЕСІНДЕГІ ТРАНСЛИНГВИНГ: КОГНИТИВТІК, ПРАГМАТИКАЛЫҚ ЖӘНЕ СОЦИОЛИНГВИСТИКАЛЫҚ АСПЕКТІЛЕР
##plugins.pubIds.doi.readerDisplayName##:
https://doi.org/10.48371/PHILS.2026.2.81.031Кілт сөздер:
транслингвинг, көптілділік, билингвтік сөйлеу тәжірибелері, когнитивтік лингвистика, прагматика, социолингвистика, тілдік сәйкестік, филологиялық экспериментАннотация
Бұл ғылыми мақалада қазақ–орыс–ағылшын билингвтерінің сөйлеу тәжірибесіндегі транслингвинг құбылысы когнитивтік, прагматикалық және социолингвистикалық қырларынан қарастырылады. Транслингвинг пен көптілді құзыреттілікке қатысты заманауи теорияларға сүйене отырып, зерттеу тілдерді бір-бірінен оқшау, дербес жүйелер ретінде қарастыратын билингвизмнің дәстүрлі көзқарастарына сын көзбен қарайды.
Зерттеуде филологиялық экспериментті, дискурс-талдауды және көптілді сөйлеу деректерінің жиілік талдауын біріктіретін аралас әдістемелік тәсіл қолданылады. Эксперименттік дизайн когнитивтік, прагматикалық және социолингвистикалық тапсырмаларды қамтиды және транслингвингтің табиғи көріністерін анықтау мақсатында тілдік шектеулерсіз орындауға мүмкіндік береді. Зерттеу корпусы 72 билингв қатысушының аудиожазбаға түсірілген және транскрипцияланған сөйлеу материалдарынан тұрады.
Зерттеу нәтижелері транслингвингтің кездейсоқ тіл араластыру емес, жүйелі әрі мақсатты коммуникативтік тәжірибе екенін дәлелдейді. Нәтижелер билингв сөйлеушілердің когнитивтік талаптарға, коммуникативтік мақсаттарға және социолингвистикалық контекске сәйкес біріктірілген көптілді репертуарды белсенді түрде қолданатынын көрсетеді. Транслингвинг лексикалық бірліктерді оңай меңгеруге және сөйлеу еркіндігін арттыруға ықпал ететін когнитивтік стратегия, өзара әрекеттестік тиімділігін күшейтетін прагматикалық ресурс, сондай-ақ тілдік сәйкестікті қалыптастыру мен келісу үдерісінің социолингвистикалық тетігі ретінде қызмет атқарады. Қазақ, орыс және ағылшын тілдерінің функционалдық бөлінісі қарым-қатынас саласына, адресатқа және тілдік идеологияға байланысты айқын мамандану үлгілерін көрсетеді. Бұл зерттеу транслингвингті зерттеу саласына жеткілікті зерттелмеген үштілді контексттен алынған эмпирикалық деректер ұсыну арқылы үлес қосады. Зерттеу бинарлы тілдік модельдер шеңберінен тыс транслингвинг тәжірибелерінің күрделілігін айқындап, қолданыстағы теориялық негіздерді кеңейтеді және социолингвистика, қолданбалы лингвистика мен көптілді білім беру салалары үшін алынған нәтижелердің маңыздылығын көрсетеді.
