«LANGUAGE POETRY» ҮЛГІСІНДЕГІ ӘДЕБИ АУДАРМАДАҒЫ МӘДЕНИ ТРАНСФЕРДІҢ СЕМИОТИКАЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ
##plugins.pubIds.doi.readerDisplayName##:
https://doi.org/10.48371/PHILS.2026.3.82.029Кілт сөздер:
мәдени трансфер, лингвокреативтік аспектілер, поэтика, семиотика, әдеби аударма, мәдени кодтар, қосалқы мәтін, мәдениетаралық диалог, «Language Poetry» мектебіАннотация
Мақалада әдеби аударма мәдени трансфердің семиотикалық үдерісі ретінде қарастырылады, мұнда поэтикалық аудармада мәдени кодтардың қалайша түрленетініне ерекше назар аударылады. Осы тәсіл аясында аударма тек лингвистикалық процедура ретінде ғана емес, өзге семиосферада қызмет ететін қосалқы мәтінді жасау үдерісі ретінде түсіндіріледі. Ерекше назар аудармашының мәдени медиатор ретіндегі рөліне аударылады, ол қабылдаушы мәдениеттің нормалары мен күтулеріне сәйкес эмоционалдық, символдық және эстетикалық мағыналарды қайта жаңғыртады.
Әдіснамалық тұрғыдан зерттеу әдеби аудармадағы мәдени трансфер үдерістерін талдауға мүмкіндік беретін салыстырмалы-салғастырмалы мәтіндік талдауды, семиотикалық және құрылымдық талдауды, лингвомәдениеттанымдық әдістерді және герменевтикалық интерпретацияны біріктіретін пәнаралық сапалық тәсілге негізделеді. Талдау материалы ретінде «Language Poetry» мектебі аясында қарастырылатын Боб Перельманның «China» (1981) өлеңі мен оның В. В. Фещенко орындаған орысша аудармасы алынды. Зерттеуде сандық және космологиялық сілтемелерді, күнделікті прагматикалық формулаларды, технологиялық және урбанистік бейнелілікті, материалдық мәдениет элементтері мен саяси символиканы қоса алғанда, бірқатар семиотикалық кодтар айқындалады, сондай-ақ бұл кодтардың аудармада қалай сақталатыны, түрленетіні немесе қайта пайымдалатыны талданады.
Зерттеунәтижелеріпоэтикалықаударманыңмәдениқайтапайымдаудың күрделі үдерістерін қамтитынын көрсетеді: кейбір семиотикалық құрылымдар салыстырмалы түрде тұрақты болып қалса, ал басқалары аударылатын тілдің мәдени конвенцияларына сәйкес күшейтіледі немесе қайта құрылымдалады. Жұмыста аударма символдық реконструкцияның бір формасы әрі жаңа мәдени мағыналар қалыптасатын мәдениетаралық диалогтың кеңістігі ретінде қызмет атқарады деген қорытынды жасалады. Кеңірек тұрғыда алынған нәтижелер аударманы шығармашылық және интерпретативтік практика ретінде қарастыратын семиотикалық тәсілдің маңыздылығын айқындап, аударматану, поэтикалық мәтінді талдау және мәдениетаралық коммуникация салаларындағы заманауи ғылыми пікірталастарға үлес қосады.
