XXI ҒАСЫРДАҒЫ НЕОЛОГИЗМДЕР: СӨЗЖАСАМ ТЕТІКТЕРІ МЕН СЕМАНТИКАЛЫҚ ӨЗГЕРІСТЕР
##plugins.pubIds.doi.readerDisplayName##:
https://doi.org/10.48371/PHILS.2026.1.80.012Кілт сөздер:
неологизмдер, семантикалық ығысым, лексикалық инновация, когнитивтік семантика, цифрлық коммуникация, ағылшын лингвистикасы, 21 ғасыр, өзара әрекеттесуАннотация
Бұл зерттеу XXI ғасырдағы ағылшын неологизмдерінің сөзжасам тетіктері мен семантикалық өзгерістерін жан-жақты талдайды, әсіресе 2000–2024 жылдар аралығында пайда болған лексикалық инновацияларға ерекше назар аударады. Қазіргі когнитивтік-семантикалық теорияларға негізделген және корпусқа сүйенген әдіснама аясында талдау COCA, NOW және GloWbE сияқты ірі лингвистикалық корпустардан, сондай-ақ Reddit пен Twitter платформаларынан алынған кең көлемді деректерден жинақталған 450 неологизмді қамтиды. Дереккөздердің мұндай үйлесімі институционалданған лексикалық бірліктерді де, жылдам дамып жатқан цифрлық ортада пайда болған жаңа сөздерді де көпқырлы түрде зерттеуге мүмкіндік береді.
Зерттеу нәтижелері цифрлық дәуірдің морфологиялық өнімділікті түбегейлі өзгерткенін көрсетеді: жаңа сөз жасаудың ең өнімді тетіктері ретінде блендинг, күрделі сөз жасау және акронимизация алдыңғы орынға шықты. Бұл үдерістер онлайн дискурстың коммуникативтік талаптарын бейнелейді, мұнда қысқалық, мультимодалдылық және жоғары экспрессивтік қанықтық барған сайын маңызды бола түсуде. Сонымен қатар зерттеу метафоралық кеңею, бағалауыштық ығысым, пейорация, амелорация және қайта семантизацияның ауқымды үлгілері сияқты семантикалық үдерістердің кең спектрін анықтайды. Бұл үрдістер технологиялық делдалданған платформаларда лексемалардың тез айналымға түсуі нәтижесінде мағыналардың жылдам өзгеретінін айқын көрсетеді.
Маңыздысы, неологизмдер тек сөздік құрамды толықтырып қана қоймайды, сонымен бірге жедел дамып жатқан технологиялық инновацияларға, өзгеріп жатқан әлеуметтік-саяси жағдайларға және қарқынды мәдени динамикаға берілетін тілдік жауап рөлін атқарады. Зерттеуде белгіленген семантикалық траекториялардың басым бөлігі жаңа сөздердің қабылдануы, түсіндірілуі және идеологиялық мәнмен қанығуы онлайн қауымдастықтар, алгоритмдік күшейту және платформалық дискурс нормалары арқылы қалыптасатынын көрсетеді.
Жалпы алғанда, зерттеу неологизмдердің XXI ғасырдағы қоғамдық өмірдің концептуалды қайта ұйымдасуын бейнелейтін әрі сол үдерістің өзіне белсенді қатысатын динамикалық семиотикалық артефактылар екенін дәлелдейді.
