ГЕНДЕРЛІК ЛИНГВИСТИКА АУДАРМАТАНУДЫҢ МАҢЫЗДЫ БАҒЫТЫ РЕТІНДЕ
##plugins.pubIds.doi.readerDisplayName##:
https://doi.org/10.48371/PHILS.2026.3.82.032Кілт сөздер:
аударма, лингвистика, гендерлік бірліктер, гендер, ер адам концептісі, әйел концептісі, көркем мәтін, туыстық атаулар, антропонимдерАннотация
Соңғы онжылдықтарда гендерлік лингвистика гуманитарлық ғылымдарды зерттеудің ең қарқынды дамып келе жатқан салаларының біріне айналып, қазіргі аударма зерттеулеріне айтарлықтай әсер етті. Тақырыптың өзектілігі тілдегі гендерлік мәселелерге көбірек назар аударудан, дәстүрлі нормативтік модельдерді қайта қараудан және аудармашының мәдени және әлеуметтік құндылықтарының делдалы ретіндегі рөлін қайта қарастырудан туындайды. Жаһандану және мәдениетаралық коммуникацияның кеңеюі жағдайында аударма тек мазмұнды беру үшін ғана емес, сонымен қатар гендерлік рөлдер, жеке бас және теңдік туралы қоғамдық түсініктерді
қалыптастыру құралы ретінде де қызмет етеді. Гендерлік бағытталған аударма талдауының әдіснамалық негіздерінің жеткіліксіз дамуы бұл зерттеудің ғылыми маңыздылығын анықтайды.
Бұл мақаланың мақсаты - гендерлік лингвистиканың теориялық және практикалық негіздерін аударма зерттеулерінің маңызды саласы ретінде анықтау және оның аударма стратегияларына әсерін сипаттау. Бұл мақсатқа жету үшін келесі міндеттер ұсынылады: гендерлік лингвистикадағы негізгі ұғымдарды талдау; қазақ және ағылшын тілдеріндегі гендерлік өкілдіктің ерекшеліктерін қарастыру; гендерлік таңбаланған бірліктерді берумен байланысты аударма трансформацияларын анықтау; және аудармашының гендерлік мағынаны құрудағы рөлін бағалау.
Зерттеудің әдіснамалық негізі лингвистикалық талдауға, салыстырмалы және дискурстық талдауға және аудармаға сыни көзқарас элементтеріне негізделген. Материалда гендерлік мағыналардың берілуіндегі айырмашылықтарды көрсететін әдеби мәтіндердің мысалдары келтірілген.
Зерттеу гендерлік лингвистика аударманың жасырын идеологиялық және әлеуметтік-мәдени аспектілеріне назар аудару арқылы аударма зерттеулерінің дәстүрлі шеңберін айтарлықтай кеңейтетінін көрсетті. Аударма стратегияларын таңдау қабылдаушы мәдениеттегі гендерлік стереотиптердің қайталануына немесе трансформациясына әсер ететіні көрсетілген. Гендерлік талдауды аударма теориясы мен практикасына жүйелі түрде интеграциялау тіларалық қарым-қатынастың барабарлығын, этикасын және мәдени сезімталдығын қамтамасыз ету үшін өте маңызды деген қорытындыға келді.
