КӘСІБИ МӘТІНДІ АУДАРУ КЕЗІНДЕГІ ТЕРМИНДЕРДІ ПРАГМАТИКАЛЫҚ БЕЙДЕТУ
##plugins.pubIds.doi.readerDisplayName##:
https://doi.org/10.48371/PHILS.2026.3.82.031Кілт сөздер:
аударма, термин, прагматикалық бейімделу, мақсатты аудитория, кәсіби мәтін, аударма стратегиясы, фондық білім, контекстік, корпустық талдау, терминологиялық эквиваленттілікАннотация
Мақалада ғылыми-көпшілік мәтіндер кең аудитория үшін когнитивтік байлық пен қолжетімділікті біріктіретін ерекше функционалдық стилі бар мамандандырылған дискурстың түрі ретінде қарастырылады. Зерттеудің мақсаты – мақсатты аудиторияның фондық білімі мен оқылатын тілдің коммуникативтік нормаларын ескере отырып, арнайы саладағы ғылыми-көпшілік мәтіндерді аудару кезінде терминдерді прагматикалық бейімдеу қажеттілігін анықтау.
Зерттеудің негізгі бағыттары мен идеялары ғылыми-көпшілік мәтінді және оның аудармасын талдау, терминдерді жеткізудегі типтік қиындықтарды анықтау, прагматикалық бейімдеу әдістерін (отырмау, нақтылау, сипаттамалық аударма) зерттеу, сонымен қатар аударманы қабылдауға оқырманның фондық білімі мен лингвистикалық құзыреттілігінің әсерін анықтауды қамтиды. Жұмыстың ғылыми-тәжірибелік маңыздылығы арнайы мәтіндердегі терминдердің прагматикалық бейімделуін кешенді түрде зерттеу бұрын жүргізілмегендігінде. Жұмыс ғылыми-көпшілік дискурсты аударудың ерекшеліктері туралы түсінікті кеңейтеді және оқу және аударма мақсатында пайдалануға болады. Зерттеу әдістемесіне түпнұсқа және аударма мәтіндерге сапалы талдау, корпустық талдау, лексика-семантикалық трансформацияларды талдау, сонымен қатар мақсатты аудиторияның терминдерді қабылдау деңгейін анықтауға бағытталған әлеуметтік лингвистикалық сауалнама (n=64) кіреді. Зерттеу барысында кейбір геологиялық терминдердің орыс тілінде бекітілген баламалары жоқ екені анықталды, бұл прагматикалық бейімделуді қажет етеді. Көп мағыналы терминдердің сөзбе-сөз қайталануынан туындаған аударма қателері тіркелді. Қорытындылар ғылыми-көпшілік мәтіндерді тиімді аудару тек лексикалық дәлдікті ғана емес, мәтіннің прагматикалық бағытын да ескеруді қажет ететінін растайды.
Зерттеудің құндылығы – авторлар геология саласындағы ғылыми-көпшілік мәтіндердің аудармасын когнитивтік-прагматикалық көзқарас призмасы арқылы алғаш рет жүйелі түрде қарастырды. Арнайы терминдердің прагматикалық эквивалент және аудармалық бейімделу теориясының дамуына үлес қосылды. Жұмыстың практикалық маңыздылығы нәтижелерді аудармашыларды даярлау тәжірибесінде қолдану мүмкіндігінде, ғылыми-көпшілік мәтіндерді аударуға арналған әдістемелік құралдарды әзірлеуде және терминологиялық бейімдеу саласында аударма стратегияларын жетілдіруде.
