ОРЫС МАҚАЛ-МӘТЕЛДЕРІНДЕГІ АЙЫРУ СЕМАНТИКАСЫНЫҢ КАУЗАТОРЛАРЫ
##plugins.pubIds.doi.readerDisplayName##:
https://doi.org/10.48371/PHILS.2026.3.82.007Кілт сөздер:
айрықша семантика, себеп, пропозиция, терең синтаксис, беттік синтаксис, мақал, компонент, паремиологияАннотация
Мақалада орыс мақал-мәтелдерінде көрсетілген айыру семантикасын қалыптастыруға қатысатын семантикалық себептер талданады.
Зерттеудің мақсаты- мақал-мәтелдердегі айрықша семантиканы анықтайтын семантикалық себептердің түрлерін анықтау және сипаттау, сондай-ақ мәтіннің беткі және терең құрылымында олардың экспликациясының сипатын анықтау. Жұмыстың ғылыми маңыздылығы орыс тілінің семантикалық категориялары жүйесіндегі айыру категориясының мәртебесін нақтылау және материалдық және рухани игіліктердің жоғалуын көрсететін мақал-мәтелдерді себеп-салдарлық түсіндіру механизмдері туралы түсініктерді кеңейту болып табылады.
Зерттеудің ғылыми маңыздылығы-семантикалық тәсіл мен тұжырымдамалық талдаудың ережелері болды; жұмыс барысында құрылымдық-семантикалық талдау, бақылау, тілдік талдау әдістері, сондай-ақ герменевтикалық интерпретация әдістері қолданылды. Нәтижелердің сенімділігі кең нақты материалды — әртүрлі тақырыптағы орыс мақал-мәтелдерін тарту арқылы қамтамасыз етіледі, онда айыру әрекеті нақты немесе жасырын түрде беріледі.
Зерттеу нәтижелері көрсеткендей, денотативті және ситуациялық деп түсіндірілетін семантикалық себептер орыс мақал-мәтелдерінде айыру семантикасын қалыптастыруда басым рөл атқарады. Олар адамның әртүрлі игіліктерді қажетсіз жоғалтуына әкелетін ықтимал жағымсыз жағдайлар мен әрекеттерді жазып, белсенді сипатқа ие. Айыру себептерінің себеп-салдарлық компоненті негізінен эксплицитті түрде көрсетілетіні анықталды, ал себептердің аз бөлігі жасырын түрде ұсынылған және терең синтаксис деңгейінде анықталған.
