ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ РИТУАЛДЫҚ ҚЫЗМЕТ КӨРСЕТУ САЛАСЫНДАҒЫ НОМИНАЦИЯЛАР НЕГІЗІНДЕ ЭРГОНИМДЕРДІҢ ҚҰРЫЛЫМДЫҚ-СЕМАНТИКАЛЫҚ СИПАТТАМАЛАРЫ
##plugins.pubIds.doi.readerDisplayName##:
https://doi.org/10.48371/PHILS.2026.3.82.010Кілт сөздер:
эргонимдер, ономастика, коммерциялық атаулар, ритуалдық қызмет көрсету, құрылымдық-семантикалық талдау, компоненттік талдау, тілдік креативтілік, номинацияны ұлттықтандыруАннотация
Мақалада ритуалдық қызмет көрсету саласында жұмыс істейтін ұйым атаулары негізінде Қазақстан эргонимдерінің құрылымдық-семантикалық сипаттамалары қарастырылады. Зерттеудің өзектілігі қазіргі қалалық кеңістіктің тілдік, мәдени және әлеуметтік-коммуникативтік ерекшеліктерін бейнелейтін эргонимдік лексиканың жоғары динамикалығымен, сондай-ақ ритуалдық саладағы номинация мәселесінің жеткіліксіз зерттелуімен айқындалады.
Зерттеудің мақсаты ритуалдық қызмет көрсету саласындағы эргонимдердің құрылымдық-семантикалық ерекшеліктерін анықтау және оларды тілдік және тілден тыс факторларды ескере отырып жіктеу болып табылады. Негізгі назар атаулардың жасалу модельдерін, олардың тілдердегі көрінісін және мағыналық ұйымдасуын талдауға аударылады.
Зерттеудің ғылыми маңыздылығы қазіргі материал негізінде эргонимдердің формасы мен мағынасын кешенді тұрғыдан зерттеумен байланысты, бұл Қазақстанның ономастикалық кеңістігінің ерекшеліктерін нақтылауға мүмкіндік береді. Практикалық маңыздылығы зерттеу нәтижелерін әрі қарайғы ғылыми және білім беру тәжірибесінде, соның ішінде елдегі ономастикалық үдеріс пен тілдік жағдаятты мониторингілеуде пайдалану мүмкіндігімен айқындалады.
Әдіснамалық негізін сипаттамалық, салыстырмалы және статистикалық әдістер, сондай-ақ негізгі семантикалық компоненттерді бөліп көрсетуге мүмкіндік берген компоненттік талдау құрайды.
135 эргонимді талдау нәтижесінде біркомпонентті және орыс тіліндегі атаулардың басымдығы анықталды, сонымен қатар ұлттық (қазақ) неймингке басымдық беретін көптілді модельдердің бар екені байқалды. Негізгі семантикалық үрдістер айқындалды, атап айтқанда, «жарық – қараңғы» оппозициясының жүзеге асуы және символдық әрі мәдени тұрғыдан таңбаланған бейнелер арқылы эвфемизацияға ұмтылу байқалады. Жұмыстың құндылығы ритуалдық сала контекстінде қоғамдық сананың ерекшеліктері мен лингвокреативтілік белгілерін бейнелейтін номинация заңдылықтарын анықтауда, бұл ономастика мен социолингвомәдениеттанудың дамуына үлес қосады.
